Petra መስህቦች፦ ዋና ዋና ጠቃሚ መረጃዎች፣ ዝግጅቶች እና ድምቀቶች 2026

የፔትራን ጉብኝት የሚያስጀምረው የድንጋይ ከተማው ዋና መስህብ አል-ኻዝኔህ (Al-Khazneh) ወይም "ግምጃ ቤቱ" ነው። ይህ ግዙፍ ሐውልት በአሸዋ ድንጋይ ላይ በብልሃት የተፈለፈለ ሲሆን፣ የናባቴያን አርኪቴክቸር ጥበብ ማሳያ ነው። ከጠባቡ የሲቅ (Siq) ገደል ተጓዥ ሲወጣ የሚያየው የመጀመሪያው እይታ አስደናቂ ነው። ከግምጃ ቤቱ ፊት ለፊት ያለው ሰፊ ቦታ ፎቶግራፍ ለማንሳትና ለመዝናናት ምቹ ነው። ይሁን እንጂ ፔትራ ይህንን ያህል ብቻ የተወሰነ አይደለም። ከተማዋ "የሮማውያን ቲያትር" (Roman Theatre) የምትባል ትልቅ የቲያትር አዳራሽ አላት፤ ይህም ከ 8000 በላይ ተመልካቾችን ያስተናግድ እንደነበር ይነገራል። ይህ ቲያትር በድንጋይ ላይ ተፈልፍሎ የተሰራ ነው.

በተጨማሪም "የመቃብራቱ ጎዳና" (Street of Facades) በደርዘኖች የሚቆጠሩ በዓለት የተሰሩ የመቃብር ፊት ለፊት ያሳያል። ከተማዋ "ታላቁ ቤተመቅደስ" (Great Temple) የተባለ ግዙፍ ሃይማኖታዊ ህንጻ በንጉሱ ፊት ላይ በሚያስደንቅ ሁኔታ የሚገኝ ሲሆን፣ ትልቅ የድልድይ ግንባታ እና የአምዶች ክምር ያሳያል። በገደሉ አናት ላይ የምትገኘው "የአድ-ደይር" (Ad-Deir) ወይም "ገዳሙ" ሌላው አስደናቂ ሐውልት ነው። ወደዚያ ለመድረስ ተራራ ላይ መውጣት ቢኖርበትም፣ ከላይ የሚታየው እይታ እና የህንጻው ግርማ ይህንን ጥረት የሚገባው ነው። እራስዎን መሳተፍ የሚያስደስት ከሆነ፣ የ urlaubspartner.net ጓደኛ ጋር አብሮ መሄድ እነዚህን ሁሉ ቦታዎች ለማየት የሚያስችል ጉልበት እና ድጋፍ ሊሰጥ ይችላል።

ፔትራ ንጹህ የተፈጥሮ ውበት ብቻ ሳትሆን፣ ጥልቅ ታሪክና ባህልም ያላት ናት። የፔትራ የአርኪኦሎጂ ሙዚየም (Petra Archaeological Museum) የናባቴያውያን ስልጣኔን በተመለከተ ጠቃሚ መረጃዎችን ይሰጣል። እዚህም የጥንት ቅርሶች፣ የቤት እቃዎች፣ የሴራሚክስ ውጤቶች እና የሕንጻ ክፍሎች ይገኛሉ። ሙዚየሙ የፔትራን ታሪክ ከመጀመሪያው እስከ ሮማውያን እና ከዚያ በኋላ ያለውን ዘመን ይሸፍናል። የፔትራ የናባቴያን ሙዚየም (Petra Nabataean Museum) ደግሞ በበለጠ ሁኔታ የናባቴያን ባህል እና ስነ-ጥበብ ላይ ያተኩራል። የናባቴያን የውሃ ቴክኖሎጂ፣ የንግድ መስመሮቻቸው እና የሃይማኖት ልማዶች በዝርዝር ተቀርጸዋል።

በተጨማሪም በአቅራቢያ በሚገኘው ዋዲ ሙሳ (Wadi Musa) ከተማ ውስጥ የሚገኙ ትንንሽ ጋለሪዎች እና የእጅ ጥበብ ማዕከላትም አሉ። እነዚህ ቦታዎች የአካባቢውን የዘመናዊ ጥበብ እና እደ-ጥበብ ስራዎች ያሳያሉ። የአካባቢውን ባህል በቅርበት ለመረዳትና የሀገር ውስጥ አርቲስቶችን ስራዎች ማግኘት ይቻላል። የ urlaubspartner.net አባላት፣ ተመሳሳይ ፍላጎት ያላቸውን ባልደረቦች ማግኘት ስለሚችሉ፣ ከእነዚህ የባህል ማዕከላት ውስጥ የትኞቹ ይበልጥ እንደሚስቡአቸው በጋራ መወሰን ይችላሉ። እንዲህ አይነት የባህል ጉዞዎች፣ ከጓደኞች ጋር ሲደረጉ የበለጠ ትርጉም ይኖራቸዋል።

ፔትራ ራሱ ትልቅ የአርኪኦሎጂ ፓርክ ቢሆንም፣ ዋናው መግቢያ የሚገኝበትና የቱሪስት አገልግሎቶች የተንጣለሉት ዋዲ ሙሳ (Wadi Musa) ከተማ ነው። ዋዲ ሙሳ ፔትራን ለመጎብኘት መነሻና መድረሻ ነው። እዚህ ብዙ ሆቴሎች፣ ሬስቶራንቶች፣ የሱቅ መሸጫ ቤቶች እና የጉዞ ኤጀንቶች ይገኛሉ። የዋዲ ሙሳ ጎዳናዎች ከፔትራ የድንጋይ ከተማ ውጪ ያለውን ዘመናዊ የዮርዳኖስ ህይወት ይሰጣሉ። ከተማዋ ራሷም በርካታ ተራራዎች እና ገደሎች የተከበበች ናት።

በዋዲ ሙሳ ውስጥ ለመwandern የሚያስችሉ በርካታ ቦታዎች አሉ፤ ለምሳሌ የ "Old Wadi Musa" አካባቢ የድሮ ቤቶችና የገበያ ቦታዎችን ይዟል። ከከተማዋ ጎን ለጎን የምትገኘው "Little Petra" (Siq al-Barid) የምትባል ትንሽ የናባቴያን ሰፈር ናት። "Little Petra" ከዋናው ፔትራ ያነሰ ቢሆንም፣ በድንጋይ የተፈለፈሉ ሕንጻዎች እና የጥንት ሥዕሎች (frescoes) ያሏት፣ ሰላምና ጸጥታ የሚሞላባት ቦታ ናት። ይህንን ቦታ መጎብኘት ከዋናው የቱሪስት ህዝብ ርቆ ሰላማዊ ተሞክሮ ይሰጣል። የ urlaubspartner.net ማህበረሰብ አባላት፣ እንደ Little Petra ያሉ ሰላማዊ ቦታዎችን በጋራ ማሰስ፣ የፍለጋ መንፈሳቸውን ተጠቅመው ሊደሰቱበት ይችላሉ።

ፔትራን ከጎበኙ በኋላ፣ አካባቢው የሚያቀርባቸው ሌሎች አስደናቂ ቦታዎችን ማሰስ ተገቢ ነው። ከፔትራ በጣም ቅርብና ተወዳጅ የቀን ጉዞ መዳረሻ "ዋዲ ራም" (Wadi Rum) ነው። ይህ "የጨረቃ ሸለቆ" በመባል የሚታወቅ ግዙፍ በረሃ ነው። በወርቃማ አሸዋ የተሞሉ ኮረብቶች፣ ቀይ ድንጋይ ቅርጾች እና ጥንታዊ የካሊግራፊ ምልክቶች ለየት ያለ ውበት ይሰጡታል። በዋዲ ራም ውስጥ የጂፕ ጉብኝት ማድረግ፣ የባህላዊ የቤዱዊን ካምፕ ውስጥ ማደር፣ እና በከዋክብት የተሞላውን ሰማይ መመልከት የማይረሱ ተሞክሮዎች ናቸው።

ሌላው አስደናቂ ስፍራ "ሙት ባህር" (Dead Sea) ናት። ይህ የውሃ አካል በዓለም ላይ እጅግ ዝቅተኛው ቦታ ላይ የሚገኝ ሲሆን፣ በከፍተኛ የጨው መጠን ምክንያት ማንም ሰው በላዩ ላይ ሊንሳፈፍ ይችላል። የ "Dead Sea Spa Hotel" ወይም "Mövenpick Resort & Spa Dead Sea" የመሳሰሉ ቦታዎች የውሃውን የፈውስ ጠቀሜታ ለመጠቀም አመቺ ናቸው። በሙት ባህር ውስጥ መዋኘት እና ጭቃ መታጠብ ለቆዳ ጤንነት ጠቃሚ እንደሆነ ይታመናል። ይሁን እንጂ ሙት ባህር ከፔትራ ትንሽ ራቅ ብሎ ይገኛል፤ ስለሆነም ሙሉ ቀን ወይም ከዚያ በላይ ሊፈጅ ይችላል። የ urlaubspartner.net ጓደኞች፣ የዚህን አይነት ጉዞዎች ፕላን በማድረግ፣ ተራ በተራ በማሽከርከር ወይም የጋራ ቪዛ በማግኘት ጉዞውን የበለጠ ምቹ ማድረግ ይችላሉ።

በተጨማሪም "ሹባክ ቤተመንግስት" (Shobak Castle) እና "ካራክ ቤተመንግስት" (Karak Castle) የመሳሰሉ የክሩሴደር ዘመን ቤተመንግስቶች በአቅራቢያ ይገኛሉ። እነዚህ ታሪካዊ ቦታዎች የክልሉን የተመሰቃቀለ ታሪክ ለመረዳት ያግዛሉ።

ፔትራ ዓመቱን ሙሉ የቱሪስት መስህብ ብትሆንም፣ በተለይ በተወሰኑ ወራት ውስጥ ልዩ ዝግጅቶች ይኖራሉ።"ፔትራ በሌሊት" (Petra by Night) ከልዩ ልዩ የሆኑ የፔትራ ተሞክሮዎች አንዱ ነው። በየሰኞ፣ ረቡዕ እና ሐሙስ ምሽት፣ ሲቅ (Siq) ወደ አል-ኻዝኔህ (Al-Khazneh) የሚወስደው መንገድ በሺዎች በሚቆጠሩ ሻማዎች ያበራል። በዚህ ወቅት የቤዱዊን ሙዚቃ ይዜማል፣ እና የጥንታዊቷ ከተማ ሌሊታዊ ውበት ለመላበስ ይሞክራል። ይህ ተሞክሮ ከመደበኛው የቀትር ጉብኝት የተለየ እና ትልቅ የፍቅር ስሜት ያለው ነው።

በተጨማሪም፣ ዮርዳኖስ ልክ እንደሌሎች ሙስሊም ሀገራት፣ "ረመዳን" (Ramadan) ወር አለባት። በዚህ ጊዜ የአመጋገብ እና የመጠጣት ስነ-ስርዓት በተለይ ከፀሐይ መውጫ እስከ ፀሐይ መግባት ድረስ ለውጦችን ያሳያል። ምንም እንኳን ቱሪስቶች ከዚህ ቢለዩም፣ የአካባቢውን ባህል ማክበር ጠቃሚ ነው። "የአረብ የጉዞ ገበያ" (Arab Travel Market) የመሳሰሉ አለማቀፍ የቱሪዝም ዝግጅቶች በአቅራቢያ በሚገኙ ከተሞች ሊካሄዱ ይችላሉ፤ እነዚህም የአካባቢውን ባህልና ኢኮኖሚ ለማስተዋወቅ ይረዳሉ። ምንም እንኳን ፔትራ የራሷን ትላልቅ ዓመታዊ ፌስቲቫሎች ባታስተናግድም፣ የአካባቢው የባህል አፈጻጸሞች እና የሙዚቃ ዝግጅቶች በየጊዜው ሊኖሩ ይችላሉ። የ urlaubspartner.net ማህበረሰብ አባላት፣ በጉዟቸው ወቅት ሊኖሩ የሚችሉ ልዩ ክስተቶችን በጋራ መከታተል፣ ከዘመናዊ የዮርዳኖስ ባህል ጋር መተዋወቅ ይችላሉ።

ፔትራ በከፍታ ቦታዎች ላይ ሆነው የሚታዩ አስደናቂ እይታዎችን ያቀርባል። "የአል-ኻዝኔህ" (Al-Khazneh) የመመልከቻ ነጥብ (Viewpoint) ከግምጃ ቤቱ ፊት ለፊት ያለውን አስደናቂ እይታ ከፍ ባለ ቦታ ላይ ሆኖ ለማየት ያስችላል። ይህ ቦታ የፎቶግራፍ አንሺዎች ተወዳጅ ነው። ይሁን እንጂ ወደዚህ ለመድረስ ትንሽ መውጣት ያስፈልጋል። ልክ ከግምጃ ቤቱ ተቃራኒ ባለው በተራራው ላይ ተንጠልጥሎ የሚገኝ አንድ ቦታ አለ።

"የአድ-ደይር" (Ad-Deir) ወይም "ገዳሙ" ራሱ የላቀ የእይታ ነጥብ ነው። ይህን ግዙፍ ሐውልት ለመድረስ ተራራ መውጣት ቢኖርበትም፣ የመንገዱ ዳር ያለው የፔትራ ዕይታዎች እና ከገዳሙ አናት ላይ የሚታየው ሰፊው መልክዓ ምድር እጅግ የሚያስደስት ነው። ከገዳሙ ማዶ ሌላ የእይታ ነጥብ አለ፤ ይህም ከሰሜን የሚመጣውን ሁሉንም ይሸፍናል።

በተጨማሪም "የመስዋዕቱ የመሠዊያ ቦታ" (High Place of Sacrifice) የምትባለው ቦታ ላይ መውጣትም ሌላው ትልቅ የእይታ ተሞክሮ ነው። እዚህ ላይ ሆነው የጥንታዊቷን ከተማ፣ የርቀት ተራራዎችን እና የዋዲ ሙሳን እይታ ማየት ይቻላል። ከዚህ ቦታ የሚታዩት ፓኖራማዎች የፔትራን ግዙፍነት እና የጂኦሎጂካል ውበት ያሳያሉ። የ urlaubspartner.net ጓደኞች፣ እንደዚህ አይነት ከፍታ ቦታዎችን በጋራ መውጣት፣ እርስ በርስ መደጋገፍ እና አስደናቂ እይታዎችን በጋራ መደሰት ይችላሉ።

የፔትራ የአርኪኦሎጂ ፓርክ ራሱ አንድ ትልቅ የተፈጥሮ ድንቅ ነው። በሺዎች የሚቆጠሩ ዓመታት የፈጀ የንፋስ እና የውሃ መሸርሸር ውጤት የሆነው የድንጋይ አሠራር አስደናቂ ነው። ከዋናው የቱሪስት መስመሮች ርቀው የሚገኙት "ዋዲ ፋራሳ" (Wadi Farasa) እና "የአትክልት መቃብር" (Garden Tomb) የመሳሰሉ ቦታዎች የበለጠ የተረጋጋና ተፈጥሯዊ ገጽታን ይሰጣሉ። እነዚህ አካባቢዎች ብዙም ጎብኚዎች የሌሏቸው በመሆኑ፣ የፔትራን ተፈጥሯዊ ውበት በሰላም ለመቃኘት ምቹ ናቸው።

በአቅራቢያ የሚገኘው "ዳና ባዮስፌር ሪዘርቭ" (Dana Biosphere Reserve) የዮርዳኖስ ትልቁ ተፈጥሮ ጥበቃ ስፍራ ነው። ይህ ቦታ የተለያዩ የእንስሳት እና የእፅዋት ዝርያዎችን የያዘ ሲሆን፣ ለሽርሽር (hiking) እና ለተፈጥሮ እይታዎች ምርጥ ነው። ከፔትራ ወደ ዳና ለመጓዝ አንድ ሰዓት ተኩል ያህል ይፈጃል። በዳና ውስጥ የ "Dana Village" የምትባልን ጥንታዊ መንደር መጎብኘት እና በዙሪያዋ ባሉ ተራራዎች ውስጥ መጓዝ አስደናቂ ተሞክሮ ነው።

ኪንግስ ሃይዌይ (Kings Highway) ተብሎ የሚጠራው መንገድም በፔትራ ዙሪያ ያሉ ውብ የተፈጥሮ ገጽታዎችን ያሳያል። ይህ መንገድ በኮረብታዎች፣ ሸለቆዎች እና በሜዲትራኒያን ደን የተከበበ ነው። ይህን መንገድ ተጠቅመው ወደ ሰሜን ወይም ደቡብ በሚጓዙበት ጊዜ፣ የመሬት አቀማመጥ ለውጦችን መመልከት ያስደስታል። የ urlaubspartner.net ጓደኞች፣ እንደ ዳና ሪዘርቭ ያሉ ተፈጥሯዊ ቦታዎችን በጋራ ማሰስ፣ የዱር እንስሳትን መመልከት እና የሽርሽር ጉዞዎችን ማቀድ ይችላሉ።

ፔትራ ለቤተሰቦች ትልቅ የማስተማር እና የጀብዱ እድል የምትሰጥ ቦታ ናት። ልጆች በ "ሲቅ" (Siq) ውስጥ ሲያልፉ እና "አል-ኻዝኔህ" (Al-Khazneh) ሲያዩ ከፍተኛ ጉጉት ይኖራቸዋል። የ "ሮማውያን ቲያትር" (Roman Theatre) እና "የመቃብራቱ ጎዳና" (Street of Facades) አስደናቂ የሆኑ የጥንት ሕንጻዎችን ያሳያሉ። ከዋናው የቱሪስት ጎዳና ትንሽ ርቀው የሚገኙ የ "የአትክልት መቃብር" (Garden Tomb) የመሳሰሉ ቦታዎች ለልጆች ለመሮጥና ለመጫወት ይስማማሉ።

በፔትራ ውስጥ ፈረስ ወይም ግመል መጋለብ ለልጆች ትልቅ መስህብ ነው። የ "ፔትራ በሌሊት" (Petra by Night) ተሞክሮም በጨለማ ውስጥ በሻማ ብርሃን የሚጓዙበት አሰቃቂ አዝናኝ ሊሆን ይችላል። ይሁን እንጂ፣ የልጆችን ዕድሜ እና አቅም ግምት ውስጥ ማስገባት ያስፈልጋል። ረጅም ርቀት በእግር መሄድ ወይም ተራራ መውጣት ለትናንሽ ልጆች ሊከብዳቸው ይችላል። በዚህ ጊዜ የ"ፈረስ" ግልቢያ (ከመግቢያው እስከ ግምጃ ቤቱ) ወይም የ"ግመል" ግልቢያ (በዋናው ጣቢያ አካባቢ) ጠቃሚ ሊሆኑ ይችላሉ።

"Little Petra" (Siq al-Barid) ለትናንሽ ልጆች ይበልጥ ተስማሚ ናት ምክንያቱም አካባቢው ያነሰ እና ሕዝብ የጠጋ አይደለም። እዚህ ላይ በጥንት ዘመን ይኖሩ የነበሩ ሰዎችን ታሪክ እንዲገልጹ ማድረግ ይቻላል። የ urlaubspartner.net ጓደኞች፣ እንደዚህ አይነት የቤተሰብ ጉዞዎችን ሲያቅዱ፣ የልጆችን ፍላጎት እና የደህንነት ሁኔታዎች ግምት ውስጥ በማስገባት፣ የጋራ ኃላፊነት ሊወስዱ ይችላሉ። የልጆችን የውሃ ጠርሙስ፣ መክሰስ እና የፀሐይ መከላከያ ይዘው መሄድ አይርሱ።

ምንም እንኳን የፔትራ የአርኪኦሎጂ ፓርክ ትኬት መግዛት ቢያስፈልግም፣ ከዛ ውጪ በርካታ ነፃ የሆኑ ወይም አነስተኛ ወጪ የሚጠይቁ ተግባራት አሉ"ፔትራ በሌሊት" (Petra by Night) ለየራሱ ትኬት አለው፣ ዋናው የቀትር ጉብኝት ግን የተለየ ነው። በዋዲ ሙሳ (Wadi Musa) ጎዳናዎች መwandering ማድረግ፣ የአካባቢውን ህይወት መመልከት እና የሱቆችን ማየት ነፃ ነው። የ"Little Petra" (Siq al-Barid) መግባቱም በአሁኑ ጊዜ ነፃ ነው። ስለዚህ ዋናውን የፔትራ ቦታ ሳይጎበኙ የናባቴያን ስልጣኔን ትንሽ ጣዕም ማግኘት ይቻላል።

የ"የመመልከቻ ነጥቦችን" (Viewpoints) መድረስ አንዳንድ ጊዜ ትንሽ ዱካ መከተልን ሊያካትት ይችላል። እነዚህም መውጫዎች አብዛኛውን ጊዜ ነፃ ናቸው። ለምሳሌ፣ ከዋናው ጎዳና ርቀው የሚገኙትን "ዋዲ ፋራሳ" (Wadi Farasa) የመሳሰሉ ቦታዎችን በእግር መጓዝ ለየት ያለ ተሞክሮ ይሰጣል። በዋዲ ሙሳ ውስጥ የሚገኙት የአካባቢ ገበያዎች (souks) ለትንሽ እቃ ለመግዛት እና የአካባቢውን ባህል ለመረዳት ጥሩ ቦታዎች ናቸው።

"ውስጥ ምክር" (Insider Tip) - በተለይ በበጋ ወራት፣ ለማለዳ ወይም ምሽት ጉብኝት ይምረጡ። የቀትር ፀሀይ በጣም ትኩስ ትሆናለች። ጠዋት ቀደም ብሎ መሄድ የ"ሲቅ" (Siq) እና "አል-ኻዝኔህ" (Al-Khazneh) ፀጥታን ለመደሰት ያስችላል። የ urlaubspartner.net ጓደኞች፣ በጋራ በመሆን፣ የትኬት ዋጋን በተመለከተ የቡድን ቅናሾችን ማግኘት ይችሉ ይሆናል፤ ወይም ደግሞ የጉዞ ሰአቶችን በማስተባበር የህዝብን መጨናነቅ ማስቀረት ይችላሉ። እንዲሁም የውሃ ጠርሙስ ይዘው መሄድ እና አካባቢውን ንፁህ ማድረግ ይመከራል።

ፔትራን ከ "Siq" እና "Al-Khazneh" በዘለለ ለማየት፣ ከ"መደበኛው መንገድ" ወጣ ያሉ ብዙ እድሎች አሉ። "የመስዋዕቱ የመሠዊያ ቦታ" (High Place of Sacrifice) መውጣት አንድ አንዱ ነው። ይህ ቦታ ብዙም ጎብኚዎች የሌለበት ቢሆንም፣ ከላይ ያሉት እይታዎች እና ጥንታዊው የመሠዊያ ቦታ እጅግ አስደናቂ ናቸው። ከዚያ ወደ "ዋዲ ሙሳ" (Wadi Musa) ተመልሶ በ "ዋዲ ፋራሳ" (Wadi Farasa) በኩል መውረድ ሌላው ውብ መንገድ ነው።

"የአድ-ደይር" (Ad-Deir) ወይም "ገዳሙ"ን መጎብኘት ራሱ አንድ ትልቅ ጀብድ ነው። ወደዚህ ለመድረስ ከ1000 በላይ እርከኖችን መውጣት ይኖርበታል፤ ነገር ግን መንገዱ ራሱ በድንጋይ ቅርጻ ቅርጾች እና ከፍ ካለ እይታ ጋር ያጅባል። ገዳሙ ላይ ከደረሱ በኋላ፣ ከቦታው ማዶ የሚገኘውን "የአድ-ደይር እይታ ነጥብ" (Ad-Deir Viewpoint) መጎብኘትም ሌላው ያልተለመደ ተሞክሮ ነው።

በጣም ሩቅ በሆነው የፔትራ አካባቢ "አል-ባይዳ" (Al-Beidha) ወይም "Little Petra" የምትባል ቦታ አለች። ይህች ቦታ ከዋናው ፔትራ ያነሰ ህዝብ ያላት ሲሆን፣ የጥንት የነጋዴዎች መሸጫ ቦታ እንደነበረች ይታመናል። እዚህ ላይ የሚገኙት የድንጋይ ቤቶች እና የጥንት የፈረስ መጋቢዎች (stables) ያሰኘሉ ቦታዎች ልዩ ናቸው። የ urlaubspartner.net ጓደኞች፣ እንደዚህ አይነት አዳዲስ ቦታዎችን በጋራ ማፈላለግ፣ የጉዞ ፍላጎታቸውን ይበልጥ ማርካት ይችላሉ። የ"ቤዱዊን" (Bedouin) ቤቶችን በመጎብኘት የአካባቢውን ባህል በቅርበት ማወቅ እና የ"ሻይ" ግብዣ መቀበልም ከመደበኛው መንገድ የወጣ ተሞክሮ ነው።